Ασκηταριό Παναγίας Ελεούσας

Το πολυφωτογραφημένο ασκηταριό της Παναγίας Ελεούσας στην Μεγάλη Πρέσπα είναι ένα πανέμορφο δημιούργημα της πίστης των ανθρώπων.

Πρόκειται για το καλύτερα σωζόμενο ασκηταριό της περιοχής, σε ένα σχετικά μεγάλο σπηλαίωμα στη νοτιοδυτική όχθη της Μεγάλης Πρέσπας. Στην είσοδο και περιμετρικά του πλατώματος που σχηματίζεται διατηρούνται αποσπασματικά λείψανα κελιών, ένα προστατευτικό τείχισμα και μία τοξωτή κατασκευή που αποτελούσε τμήμα του κλιμακοστασίου που οδηγούσε στο ασκηταριό.

Ο μικρός μονόχωρος ναός με κόγχη ημιεξαγωνικά διαμορφωμένη στο εξωτερικό διατηρείται σε άριστη κατάσταση. Είναι κτισμένος από πέτρες και άσπρο κονίαμα, πάνω στο οποίο έχουν επιζωγραφιστεί σε όλους του τοίχους κόκκινες γραμμές που μιμούνται κεραμοπλαστικό διάκοσμο και διάφορα άλλα μοτίβα και σύμβολα. Στο τόξο πάνω από την είσοδο εικονίζεται η Παναγία Βρεφοκρατούσα και επιγραφή που αναφέρεται στον κτίτορα, του οποίου ωστόσο το όνομα δεν σώζεται. Αντίθετα, πάνω από την είσοδο στο εσωτερικού του ναού υπάρχει επιγραφή, η οποία αναφέρει ως κτίτορες τους ιερομόναχους Σάββα, Ιάκωβο και Βαρλαάμ στα 1409/1410, ενώ αναφέρεται και το όνομα του άρχοντα Βουκασινού. Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο συγκεκριμένος τοπικός αφέντης είχε υπό την εποπτεία του την περιοχή των Πρεσπών στο τέλος του 14ου αιώνα και, με δεδομένο ότι σκοτώθηκε σε μάχη το 1371, η αναγραφή του συγκεκριμένου ονόματος αρκετά χρόνια μετά τον θάνατό του ενδεχομένως να αφορά σε κάποιον από τους απογόνους του. Επίσης, σε επιγραφή πάνω από το παράθυρο του νότιου τοίχου αναφέρεται ο ιερομόναχος Ιωαννίκιος ως ζωγράφος του ναού.

Το εσωτερικό του ναού είναι καλυμμένο εξ’ ολοκλήρου από τοιχογραφίες, οι οποίες αναπτύσσονται σε δύο ζώνες. Στην κατώτερη απεικονίζονται κυρίως μορφές, με χαρακτηριστικότερες αυτές των Αγίων Δημητρίου, Γεωργίου, Ρωμανού του Μελωδού, Συμεών του Στυλίτη, Στεφάνου, μορφές προφητών κλπ. Η θεματολογία της ανώτερης ζώνης περιλαμβάνει σκηνές από το Δωδεκάορτο, τα Πάθη του Χριστού, την Ανάληψη και τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος, ενώ στην αψίδα του ιερού απεικονίζεται η Πλατυτέρα στον τύπο της Παναγίας Βλαχερνίτισσας. Οι μορφές της ανώτερης ζώνης είναι περισσότερο σχηματοποιημένες και εκφραστικές, ενώ αυτές της κατώτερης πλησιάζουν περισσότερο προς τα πρότυπα της βυζαντινής εικονογραφίας, διαφοροποίηση που μπορεί να σημαίνει την απασχόληση δύο διαφορετικών ζωγράφων στην αγιογράφηση του ναού.